Najczęstsze urazy oczu w miejscu pracy i jak im zapobiegać

Każdego roku na świecie dochodzi do około 3,5 miliona wypadków w pracy skutkujących urazami oczu, w tym do około 7,5 tysiąca takich zdarzeń w naszym kraju. Wiele z nich skutkuje trwałą utratą wzroku lub znacznym pogorszeniem ostrości widzenia. Jakie urazy oczu są najczęściej spotykane i jak ich uniknąć?

Najczęstsze urazy oczu w pracy

Chcąc skutecznie zapobiegać urazom oczu w pracy trzeba wiedzieć, jakie są najczęściej spotykane przyczyny uszkodzeń narządu wzroku.

Obce ciało w oku

Zdecydowanie najczęściej spotykaną przyczyną urazów oczu w miejscu pracy jest działanie ciał obcych. Nawet bardzo drobne opiłki metalu, drobiny pyłu, wióry drewna czy fragmenty szkła mogą zrobić spore spustoszenie. Każde ciało obce w oku może doprowadzić do podrażnienia, otarcia nabłonka rogówki, a nawet do naruszenia ciągłości struktur gałki ocznej. W środowiskach, gdzie ryzyko tego typu urazów jest wysokie, kluczowe jest stosowanie odpowiednich środków ochrony, takich jak okulary ochronne korekcyjne, które jednocześnie chronią oczy i zapewniają prawidłową ostrość widzenia.

Uraz oka po uderzeniu

Równie często urazy oczu następują na skutek uderzeń, na przykład przez przedmiot znajdujący się w ruchu lub podczas kolizji z elementami wyposażenia stanowiska pracy. W wyniku takich zdarzeń może dojść do krwotoków wewnątrzgałkowych, uszkodzeń tęczówki, przemieszczenia soczewki czy złamań ścian oczodołu.

Oparzenie chemiczne oka

Trzecią z przyczyn urazów oczu w miejscu pracy jest kontakt oczu z substancjami drażniącymi lub żrącymi, takimi jak kwasy, zasady, rozpuszczalniki czy środki czyszczące. Nawet krótkotrwała ekspozycja na tego typu substancje może prowadzić do uszkodzenia nabłonka rogówki, zapalenia spojówek, a w ciężkich przypadkach do głębokich oparzeń chemicznych struktur oka, dlatego w takich środowiskach szczególnie ważne jest stosowanie odpowiednich zabezpieczeń oraz regularne badania wzroku, które można wygodnie przeprowadzić np. poprzez mobilny gabinet okulistyczny bezpośrednio w miejscu pracy.

Radiacyjne lub termiczne oparzenie oka

Niejednokrotnie w zakładach pracy zdarzają się też urazy termiczne i radiacyjne, które mogą być następstwem kontaktu z gorącą parą, płomieniem lub promieniowaniem ultrafioletowym. W ich wyniku dochodzi do oparzenia struktur powierzchownych oka, zapalenia rogówki o charakterze fotochemicznym, a nawet do głębszych uszkodzeń tkanek oka, powstawania blizn rogówki, a w konsekwencji do trwałych zaburzeń widzenia.

W jakich branżach najczęściej dochodzi do urazów oczu?

Charakter i częstość występowania opisanych powyżej urazów oczu zależy w dużej mierze od specyfiki wykonywanego zawodu. Szczególnie wysokie ryzyko dotyczy pracowników przemysłu metalowego, budowlanego, drzewnego, motoryzacyjnego oraz chemicznego. To tam osoby takie jak spawacze, ślusarze, tokarze, stolarze, cieśle, lakiernicy, monterzy, mechanicy czy laboranci, mają na co dzień do czynienia z opiłkami, pyłami, promieniowaniem czy też substancjami chemicznymi. Liczne urazy oczu odnotowuje się też u osób pracujących w rolnictwie, w przemyśle spożywczym, w sektorze gospodarki odpadami, jak i wśród osób wykonujących zawody rzemieślnicze i techniczne. W wielu z tych zawodów standardem stają się dziś okulary ochronne korekcyjne, które zwiększają bezpieczeństwo i komfort pracy.

Jak zapobiegać urazom oczu w miejscu pracy?

Choć urazy oczu w pracy nie są tak powszechne, jak choćby urazy kończyn, których odnotowuje się rocznie aż 7 razy więcej, to często mają one bardzo poważne następstwa. Lecz co gorsze, okazuje się, że lwiej części tych wypadków, bo aż 90%, można byłoby uniknąć, przy przestrzeganiu zasad BHP i zastosowaniu odpowiednich środków ochrony indywidualnej!

Podstawowym elementem zapobiegania urazom oczu jest więc stosowanie okularów ochronnych, gogli, przyłbic lub innych osłon twarzy. Oczywiście elementy te powinny być dobrane odpowiednio do rodzaju zagrożenia – mechanicznego, chemicznego, termicznego lub radiacyjnego.

Ogromne znaczenie mają też szkolenia zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym edukacja pracowników na temat potencjalnych zagrożeń dla narządu wzroku, prawidłowego użytkowania narzędzi i maszyn oraz procedur postępowania w przypadku zdarzeń takich jak choćby oparzenie oka czy stwierdzenie obecności ciała obcego w oku.

Dla ochrony oczu istotne jest również prawidłowe projektowanie stanowisk pracy, z zastosowaniem na przykład osłon ochronnych lub wyciągów, które minimalizują ryzyko przedostania się opiłków, pyłów, odprysków lub oparów do oczu pracowników.

Co zrobić w przypadku urazu oka w pracy?

W przypadku stwierdzenia urazu oka wyjątkowo ważne jest szybkie i prawidłowe działanie, które może znacząco zmniejszyć ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku.

Pierwszym krokiem jest natychmiastowe przerwanie pracy i zabezpieczenie stanowiska, aby zapobiec dalszemu narażeniu siebie i innych pracowników. Następnie można podjąć działania mające na celu zapewnienie pierwszej pomocy.

Ciało obce w oku – co robić?

W przypadku urazów mechanicznych, takich jak wniknięcie ciała obcego do oka, nie należy próbować samodzielnie usuwać elementów tkwiących głęboko w gałce ocznej ani pocierać oka, ponieważ może to pogorszyć stan gałki ocznej. W takim wypadku konieczne jest zabezpieczenie oka opatrunkiem ochronnym i jak najszybsze skorzystanie z pomocy medycznej. Jeśli jednak opiłek w oku lub inne ciało obce znajduje się na powierzchni gałki ocznej można delikatnie przepłukać oko czystą letnią wodą lub jeszcze lepiej – solą fizjologiczną, kierując strumień od wewnętrznego do zewnętrznego kącika oka.

Urazy oka spowodowane uderzeniami – jak postępować?

Przy urazach tępych, powstałych w wyniku uderzenia, ważne jest niezwłoczne przerwanie pracy i obserwowanie, czy pojawiły się objawy takie jak zaburzenia widzenia, krwawienie, zaczerwienienie lub obrzęk. W każdym z tych przypadków należy niezwłocznie udać się do lekarza okulisty lub skorzystać z pomocy na oddziale ratunkowym, gdyż niektóre uderzenia mogą prowadzić do poważnych powikłań w ciągu kilku godzin lub dni.

Chemiczne urazy oka – jak udzielić pierwszej pomocy?

Przy kontakcie oka z kwasami, zasadami lub innymi substancjami drażniącymi niezbędne jest natychmiastowe i obfite przepłukanie oka dużą ilością bieżącej wody przez co najmniej 15–20 minut przy szeroko otwartych powiekach. Po tym czasie można zdjąć soczewki kontaktowe, jeśli są używane i ponownie przepłukać oko. Nawet jeśli sytuacja wydaje się opanowana wskazane jest zgłoszenie się do okulisty lub ośrodka medycyny ratunkowej.

Uraz gałki ocznej na skutek oparzeń – jak reagować?

W przypadku oparzeń termicznych zaleca się przepłukanie oka letnią wodą i zabezpieczenie go sterylnym opatrunkiem ochronnym, natomiast w urazach radiacyjnych pomocne jest chłodzenie oka czystą wodą lub okładami oraz unikanie światła. W obu przypadkach należy obserwować objawy takie jak silny ból, światłowstręt, zaczerwienienie czy zaburzenia widzenia i niezwłocznie szukać profesjonalnej pomocy medycznej.

W każdym z wymienionych przypadków niezwykle ważny jest czas reakcji – im szybciej podejmie się odpowiednie kroki, tym większa szansa na to, że uraz nie będzie niósł ze sobą poważnych skutków, w tym całkowitej utraty wzroku. Nie należy też lekceważyć konieczności udania się do lekarza okulisty, gdyż ten jest w stanie ocenić, czy uraz nie doprowadził do niewidocznych gołym okiem uszkodzeń i w razie konieczności może wdrożyć odpowiednie leczenie.